Education for Justice FACT SHEET H-1 (Somali) Fall 2009

MACLUUMAADKA AASAASIGA AH EE KIREYSTAHA

Basic Information for Tenants

GURI RAADIS

· Waxa aad xaqiijisaa in milkiilaha guriga aad hada ku jirto uu warbixin fiican kaa qori karo haddii lagu soo weydiiyo. Haddii aaney taa sameyn karin, Waxa aad warqad wasteyn (xog-bixin) ah ka soo qaadataa qof kale sida shiikh ama hogaamiye bulsheed.

· Waligaa ha kireysan guri aanad arkin. Ha u ogolaan milkiilaha in uu ku tuso “mid la mid” ah ka uu kaa kireynayo.

· Ha bixinin khidmada arjiga adoo fursad fiican oo aad ku heleyso guriga haysta mooyee. Haddii aad taariikhdaada guri kireysiga ama deyn gaadashada aad warbixin xun ku heysato, u sheeg milkiilaha guriga inta aanad bixin khidmada arjiga. Minneapolis waxa ay leedahey xeer ah inta aanu milkiiluhu qaadanin khidmada arjiga, waa in ay ku siiyaan nugul ay ku qoranyihiin waxyaabaha ay ka eegayaan kireystaha (waxyaalaha aasaaska u ah xulashada). Milkiiluhu ma qaadan karo wax ka badan lacagta 1 khidmo arji gurigiiba. Waa in aad ka soo ceshataa lacagtaadii haddii gurigii uu qaatey qof kaa soo horeeyey ama hadii gurigii laguugu diidey sababo aan ku jirin liiska waxyaalaha laga eegayo kireystaha. Xajiso dhammaan waraaqaha ku saabsan arjiga kuna dacwee maxkamadda heshisiinta hadii uu milkiiluhu uu jabiyo xeerka. Waxa aad eegtaa baalkayaga xaqiiqda ee, Maxkamadda Heshiisiinta Dadweynaha.

· Haddii milkiiluhu uu isticmaalo hay’ada aadka u soo baadha marka dadka laga xulanayo, waxa khasab in ay kuu sheegaan magaceeda, cinwaankeeda, iyo lambarka taleefoonka ka hor inta aaney kaa qaadin khidmada arjiga.

· Milkiiluhu kaama qaadi karo khidmad uu ku doonayo in uu warbixin uga helo hay’ada dadka aad ka u soo baadha marka la kala xulalanayo isaga oo aan kuu heyn guri. Haddii milkiiluhu uu qaado khidmada hay’adda wax xulasho aad u soo baadha laakiinse aanu u isticmaalin in uu siiyo ha’adda dad kala xulashada aad ka u soo baadha, waxa khasab ah in lacagtii laguu soo celiyo.

· Hadii lagu soo celiyey ama lagu soo diidey, waxa aad la xiriirtaa hay’ada dad kala xulashada aadka u soo baadha (haddii la isticmaaley mid). Ka soo qaado nuqul warbixintoodii ah. Waxa aad xaq u leedahey in aad saxdo wixii khalad ah ee dhacay.

· Waxa aad xaq u leedahay in laguula macaamilo si sinaan ah. Tusaale ahaan, waa sharci darro in milkiile guri kugu soo celiyo midabkaaga qofahaaneed, qof naafo ah, qof qaadanaya mucaawimada dawladdu bixiso, ama waalid caruur leh. Haddii aad dareensantahay in lagu takoorey, waxa aad isla hada wacdaa xafiiska caawinta sharciga. Waxa aad eegtaa baalkayaga xaqiiqda ee, Midab kala Sooca Guryaha.

· WALIGAA ha bixinin lacagta dibaajiga amniga ah inta aanad saxiixin heshiiska kirada (ijaarka) ka hor.

· Milkiilayaasha qaar ka mid ah ayaa waxa ay weydiistaan “dibaaji ka hordhaca heshiiska kirada (ijaarka)” si ay kuugu celiyaan guriga inta aanad saxiixin heshiiska ka hor. Tani waxaay ka duwantahay dibaajiga amniga. Milkiiluhu ma qaadi karo “dibaaji ka hordhaca heshiiska kirada (ijaarka)” isaga oo aan heysan heshiis la iskuraacey oo qoraal ah. Heshiiska la iskuraacey waa inuu sheegaa waqtiga laguu soo celinayo lacagta dibaajiga iyo hadii kale.

SAXIIXIDDA HESHIISKA KIRADA

· Akhri heshiiska kirada inta aanad saxiixin ka hor! Milkiilahu wuu ku khasbanyahay in uu nuqul ku siiyo.

· Ha saxiixin heshiiska kirada adiga oo aan marka hore iska idha-indheyn guriga dhismaha weyn ka midka ah. U samee liis waxkasta oo wasakheysan, iinn qaba, ama jaban. Ka saxiix liiska milkiilaha kulana heshii in uu dhibaatada hagaajiyo. Keydso nuqul.

· Milkiiluhu waxa uu ku khasbayanyahay in uu isticmaalo heshiis qoran haddii dhismaha ay ku yaalaan 12 aqal ama ka badan.

· Adigoo hadana si dhakhso ah u guuraya mooyee, waxa kuu fiican heshiis qoran oo, heshiis hal sannadle ah halka aad bil ka bil u kireysan laheyd.

· Waad kula gorgortami kartaa milkiilahaaga in uu badalo heshiiska kirada inta aanad saxiixin ka hor. Waa inaad ansixisaan labadiinuba wixii isbadal ah ee aad sameyseen.

· Milkiiluhu waxa uu ku khasbanyahay in uu ku siiyo jidka cinwaankooda. Sanduuqiisa Boostada (S.B) oo kali ahi si fiican kuguma fila.

· Marka uu dhammaado heshiiskaaga kiradu (sida caadiga ah 1 sano kaddib), waa in aad saxiixdo heshiis-kireed cusub, heshiiskaaga kirada oo qeexya in uu isla marka uu dhamaadoba cusboonaanaya mooyee. Haddii aanad saxiixin heshiis-kireed, waxa aad noqon doontaa kireyste bil-ka-billeh ah, milkiilaha guriguna waxa uu ku weydiisan karaa in aad ku baxdo mudo ogeysiin bil iyo maalin kaliya ah.

RABSHADDAHA GACAN-KA-HADALKA WATA EE QOYSKA IYO JABINTA HESHIISKA KIRADA

Haddii adiga ama mid ka mid ah caruurtaadu uu yahay dhibane xadgudub sokeeye aadna u maleyneyso in xad-gudubku sii socondoono haDdii aad sii joogto guriga, waad joojin kartaa heshiiska kirada inta aanu dhammaan ka hor. Haddii aad dooneysid in aad heshiiska hore u joojiso waxa jira waxyaalo khasab kugu ah in aad sameyso:

• Waa khasab in aad heshid amar badbaadin ah ama amar xiriir-goyn lid ku ah xadgudbaha.
• Waa khasab in aad milkiilaha siiso ogeysiin qoraal ah ka hor inta aanad guurin, kaas oo aad ku sheegeysid inaad adigu tahay (ama ilmahaaga mid ka mid yahay) dhibbane xadgudub sokooye iyo inaad cabsi xoogleh ka qabto in xad-gudubka uu sii wadi doono xadgudbuhu, sidaa darteed aad u baahanthay in aad joojiso heshiiskii kirada, iyo taariikhda uu joogsanayo heshiisku.
• Waa khasab in aad ku soo darto nuqul ah amarka badbaadinta ama amarka xiriir u goynta xadgudbaha.

Khasab kuguma ah in aad milkiilaha guriga siiso faahfaahin ku saabsan xad-gudubka. Xaqna uma laha milkiilaha gurigi in uu kaa hor istaagoo guuritaanka. Sharcigu ma sheegayo mudada aad ogeysiinta ku siineyso in aad ku guureysid, laakiin waa in aad siiso ogeysiin wixii waqti suurtogal kuu ah.

Waxa wali lagugu leeyahey kirada bisha aad heshiiska joojisey. Waxa kaloo lagaa rabaa in aad bixiso ganaax ah hore u joojinta heshiiska kirada. Ganaaxani wuxuu la qiimo yahey inta aad hal bil kireeda bixin lahayd, waana khasab in aad bixisid ka hor inta aanad guurin.

Xitaa hadii aanad sameynin waxyaabahan oo dhan, waad guuri kartaa milkiilaha guriguna kuguma khasbi karo in aad joogtid, laakiin waxa laga yaabaa in wali milkiilaha gurigu kugu leeyahey kiradii ilaa inta uu milkiilahu kiro guriga uga helayo.

BIXINTA KIRADA

· Marwalba oo aad bixiso kiradaada waxa aad qaadataa rasiid. Rasiidku waa in ay ku qorantahay tariikhda, inta lacag aaad bixisey, iyo saxiixa milkiilaha guriga ama agaasimaha guriga. Qasab ma aha in uu qaab qaar ah yeesho rasiidku.

· Heshiisyada badankooda, waqtiga kirada lagu bixiyaa waxa uu yahey kowda bisha. Hadii aad ku bixin weydido, milkiiluhu waxa uu kugu ganaxayaa khidmad ama waxa uu kuu diiwaan galinayaa dacwad uu guriga kaaga cayrinayo (UD).

· Marwalba kirada ku bixi waqtgeeda. Kiradaadu waa biilka ugu muhinsan ee aad bixisid. Waligaa ha ku xisaabtamin in milkiilaha gurigaagu in uu u dulqaato oo uu sugo kirada.

· Haddii aad heysato heshiiska kirada oo qoraal ah, kaas ayaa kuu sheegaya marka uu milkiilaha gurigu kordhin karo qiimaha kirada. Haddii aanad heysanin, markaas milkiilahu wuu kordhin karaa kirada isaga oo ku siinaya ogeysiin qoraal ah oo hal bil iyo maali ah.

HADDII AAD HEYSATID DAD KULA DEGGAN

· Waa inaad aad ugu taxadirtaa doorashada dadka kula degaya. Haddii dadka kula dagani bixin waayaan kiradoodii, waa in aad adigu bixisaa. Haddii dadka kula daggani jabiyaan heshiiskii, waa lagu ceyrin karaa.

· Haddii aad heysatid heshiis qoraal ah, waxa ay u badatahey in uu heshiisku dhahayo in aanu kula dagi karin qof aan ku gorey adiga oo ogolaasho ka heysta milkiilaha guriga mooyee. Xitaa haddii aanad haysan heshiis qoraal ah, waa fikrad fiican in aad ogolaasho ka heysato milkiilaha guriga.

· Haddii magacaagu ku biilasha isticmaalada korontada, biyaha, iyo gaaska, sharikaduhu adiga ayey kugu soo dalacayaan dhammaan biilka. Haddii aanu magacaagu ku qorreyn ma lagugu soo dallacayo.

· Hadii aad guurtid, waxaad xaqiijisaa in aad milkiilaha heshiis ku tihiin, iyada oo qoraal ah, in uu kaasaaro heshiiskii kirada. Hadii kale, waxa wali lagugu soo dalici karaa kirada. Waxa kaloo xitaa aad hubisaa in magacaaga laga saaro biilasha isticmaalada biyaha, korantada, iyo gaaskaba.

XOGTA QOFKA KHAASKA U AH

· Milkiilaha gurigu waxa uu kuu soo gali karaa hadii waxa shaqo ah uu guriga ka qabanayo iyo hadii wax gargaar deg-deg ahi ay jiraan.

· Haddi waxa deg-deg ahi aaney jirin, milkiilaha gurigu waa in uu sameeyaa si “aad daacanimo ugu jirto” inta karaankiisa in uu ku siiyo ogeysiin “macquul ah”.

· Haddii milkiilaha gurigaagu uu galo gurigaaga adiga oo ka maqan waa in ay kuu dhaafaan oqeysiin.

· Haddii milkiilaha gurigaagu uu jabiyo sharcigan, waxa aad ku dacweyn kartaa in lacagtaadii kirada laguu soo celiyo iyo/ama inuu siidaayo heshiiskaagi.

· Qashqashaada galmada ee milkiilaha, daryeelaha hantida, agaasimaha, ama ilaaliyaha amniga waa sharci darro (mamnuuc).

DAYACTIRKA

· Marka aad dayctir rabtid, isla markiiba wac milkiilaha guriga, ha sugin.

· Haddii ay tahay waxa deg-deg ah (sida kuleyliso la’aan, koronto la’aan ama biyo la’aan, musqul jaban, ama adoo ulajeeda ogeysiin in aan guriga la isticmaali karin), waxa aad markiiba wacdaa xafiiska caawinta sharciga. Waxa aad weydiisaa waxa ku saabsan ficilka lagu xoojinayo xuquuqda kireystaha qaba xaalad deg-deg ah.

· Haddii aysan ahayn xaalad deg-deg ah, waxa aad milkiilaha u qortaa warqad liiska dhammaan wixii dhibaatooyin ah. Ka heyso nuqul si aad ugu dacwooto in laguu celiyo qeyb ka mid ah kirada. Haddii iyada/isagu uu ku sameyn waayo dayactirka mudo 14 casho ah, wax aad wacdaa xafiiska caawinta sharciga waxana aad weydiisaa waxa ku saabsan soo celinta qeyb ka mid ah kirada. Haddii ay gaarto dacwada celinta qeyb ka mid ah kirada, waxa aad kiradaada ku bixin doontaa maxkamadda dhex-deeda. Maxkamaddu waxa ay amar ku bixin kartaa in dayactirka la sameeyo iyo in laguu soo celiyo qeyb ka mid ah lacagtii kirada. Waxa aad eegtaa baalkayaga xaqiiqada ee, Sida Loo Waydiisto Milkiilaha Guriga Inuu Dayactiro Guriga.

· Ha ka hayn milkiilaha kirada, hana sameynin dayactirka kaddibna ha ka goynin kharashka dayactirka lacagta kirada guriga.

· Waxa xitaa milkiilaha gurigaaga ku dacweyn kartaa maxkamadda heshiisiinta dabaatoyinka aad ka mudatey dayactir la’aanta mar hore si lacag laguugu soo celiyo. Waad ku dacwoon kartaa marka aad guurto kaddib, laakiin waxa aad u baahantahay caddeyn in milkiiluhu ogaa dhibaatadaada laakiin aanu waxba ka qaban dayactirkii.

KA QUFULASHADA IYO GOYNTA-DAMISKA

· Dariiqa kaliya uu milkiilaha banaanka kuugu tuuri karo waa isaga oo kuu furo kiis maxkamaddeed oo layiraahdo ka saarid. Milkiiluhu ma badali karo qufulada guriga, dibaddana uma bixin karo raasamaalkaaga, mana goyn karo isticmaalada sida biyaha, korantada, gaaska, wax kalena kuma sameyn karo si uu kuugu khasbo in aad ka guurtid guriga isagoon tagin marka hore maxkamadda ka saaridda.

· Haddii lagaa xirto guriga, wac milkiilaha gurigaada una sharax in ka qufulashadu ay dambi tahay sida uu dhigayo xeerka Minnesota ee qodobkiisu yahay 504B.225. haddii ay kuu furi waayaan, wac booliiska. Haddii taasi shaqeyn weydo, wac xafiiska caawinta sharciga.

· Waxa aad diiwaan gashan kartaa dacwad ah in Gurigii Lagaa Xirtey si laguugu furo. Haddii milkiiluhu kaa xirtey guriga, ama kaa jarey isticmaalada sida biyaha, korantada, gaaska, ama kuula dhaqmey si “ballan jabin” waxa aad heli kartaa $500 oo loo geeyey khidmadaha qareenka. Waxa kalo aad kaddib ka dacween kartaa Maxkamadda Heshiisinta.

CEYRISYADA

· Haddii gurigii lagaa ceyriyey, akhri baalkayaga xaqiiqda ee, Xuquuqdaada Marka Guriga Laga Ceyrinayo. Waxa aad isla markiiba wacdaa xafiiska caawinta sharciga.

· Milkiilaha gurigaadu waxa uu diiwaan gashan karaa dacwad lagaaga ceyrinayo guriga haddii aad kiradii ku bixin weydid waqtigeedii, haddii aad jabisid heshiiska, ama haddii aad ku sii jirtid guriga kaddib markii ay dhammaatey ogeysiintii ku habooneyd ee laguu siiyey in aad ku baxdid.

· Waa khasab in aad ku heshid waraaqaha maxkamadda 7 maalmood ka hor dhageysiga.

· Aad maxkamadda waana in aad waqtiga gu ballamiyay ku joogtaa, ama waxa aad ku waayi garta maqnaashaha aad maxkamadda ka maqnaatey. Maxkamadda aad xitaa haddii waxa aad doneysid ay tahay in laguu kordhiyo waqtiga aad ku guureysid.

· Haddii garta lagaa helo, muddada ugu badan ee maxkamaddu kuu siin karto in aad ku guurtid waa 7 maalmood.

· Haddii lagugu leeyahay lacagta kirada ama ganaaxa daahiska, waa in aad keentaa maxkamadda. Haddii aad ku bixiso dhammaan lacagtan maxkamadda horteeda, lagu ceyrinmaayo. Waxa laga yaaba waraaqaha maxkamadda in ay ku jirto liiska inta ay tahay lacagta khidmada ah ee milkiiluhu ku diiwaan galiyey dacwadda, haddii aaney ku qureynqorreyn, wac maxkamadda si aad u ogaato. Waa in aad bixiso xitaa khidmada diiwaan galinta, lakiin waxa aad weydiisan kartaa in aad ku bixisid mudo 7 maalmood ah.

· Haddii aad dib ugu heysid kirada sababtuna ay tahay dhibaatooyin ka yimid dayactirka, waa in aad geeyso maxkamadda lacagtoo dhan. Lagagama rabo ganaaxa daahinta ama khidmadda diiwaan galinta, laakiin waxa laga rabaa lacagta kirada oo dhan in aad maxkamadda horteeda ku bixisid iyo caddeyn ah in milkiilaha gurigaagu uu sameyn waayey dayactiradii.

TIRTIRID

· Diiwaanada maxkamadda ee ceyrisku waxa ay u furayihiin dhammaan daweynaha oo arki kara. Shirkadaha aad u soo baara dad-xulashadu waxa ay kaa gudbin karaan warbixin ilaa 7 sannadood. Wey adagtahay, laakiin waa soortagal, in ay maxkamaddu kaa masaxdo ama “tirtirto” si aaney kaaga dirin shirkadaha marka lakala xulayo dadka aadka u soo baadha.

· Marka aad maxkamadda u aaddid ceyriska, weydiiso maxkamadda in lagaa tirtiro diiwaanka haddii aad garta hesho ama aad isla garateen heshiis dhaqameed.

· Haddii garta ceyriska ee maxkamadda lagaa helo, uma ekaaneyso in maxkamaddu kaa tirtirto diiwaanka.

· Haddii uu kuugu jiro kiis hore oo ceyris ah diiwaanka, aadna gartii heshey ama aad heshiis dhaqameed gashey, laakiin ay wali kaa hortaagan tahay in aad guri heshid, la xiriir maxkamaddaa si ay kaaga tirtirto.

· Waxa kaloo aad xaq u leedahey in aad ka siiso sharax shirkadaha aad ka u soo baadha dad-xulashada waxala wixii ceyrin aad leedahay. Waa in ay ku daraan sharaxaadaada (ilaa 100 erey) warbixin kasta oo ay kaa gudbinayaan.

GUURITAANKA

· Haddii aanad heysan heshiis kirada guriga oo qoraal ah, ama uu waqtigii heshiisku kaa dhammadey, markaas kadib waxa aad tahey kireyste bil ka bil ah. Milkiilaha gurigaadu waxa uu ku weydisan karaa in aad ka baxdid guriga haddii ay ku siiyaan ogeysiin qoraal ah mudi 1 bil iyo 1 maalin. Sikale hadaan u dhahno, haddii ay doonayaan in aad ku baxdo bisha Julaay31, waa in aad ku heshaa ogeysiinta bisha Juun 30.

· Haddii aad rabtid in aad guurto, waxa aad eegtaa heshiiskaaga guriga si aad u aragto inta waqti ah ee khasab kugu ah inaad ogeysiinta ku bixiso. Hadii aanad laheyn heshiis guri waa in aad ogeysiin qoraal ah ku siisaa milkiilaha gurigaada in aad ku guureyso mudo 1 bil lugu darey 1maalin. Milkiilahu waa in uu kaa helaa ogeysiinta dhammaadka waqtiga heshiiska. Ka heyso nuqul oqeysiinta aad dirtey.

· Uma isticmaali kareysid lacagtaadii dibaajiga amniga in aad ku bixisid kirada bisha kuugu danbeysa guriga. Haddii aad yeeshid sidaa, waxa lagu ceyrinkaraa bisha dhexdeeda. Waxa kaliya oo aad bisha kuugu danbeysa ka boodi kartaa kirada waa adiga oo sii qadimey hal bil lacagteeda markii aad soo dageysay.

· Waa in aad ka guurtaa guriga oo nadiif ah. Waa uu kaa eegaa milkiilahu ama daryeeluhu marka aad guureysid iyo waa in ay kuu saxiixaan warqad dhahaysa in gurigu dhamaan nadiif yahay iyo in aan waxba jabneyn.

· Haddii aad dooneysid in aad guurto inta aanu heshiiskaaga gurigu dhammaan, marka hore la hadal milkiilaha gurigaaga. Waxa lagayaabaa in aad wax islagaartaan, siiba haddii aad u heshid kireyste kale oo ku badala. Haddii kale, waxa aad bixineysaa kirada ilaa inta uu heshiisku ka dhamaanayo.

· Haddii sababta aad u guureysaa ay tahay dhibaato ka timid dayactir la’aan iyo dhibaatooyin kale oo milkiilaha khaladkiisa ah, keydso cadeynada aad u heysa dhibaatooyinka iyo wixii aad ka sameysey in uu milkiilahu waxa kaqabto dhibaatooyinka. Warqad u dir milkiilaha. Markaa kaddib waxa aad ku murmi kartaa in aanad bixineyn lacagta kirada marka aad guurto kaddib.

DIBAAJIGA AMNIGGA

· Milkiilaha gurigu waa in uu mudo 21 maalmood ah kuugu soo celiyo lacagtaadii dibaajiga ah. Haddii uu kuu soo wada celin waayo, waa in ay kuu soo diraan warqad sharaxeysa sababta.

· Sicirka dulsaarku waa 1%. Marka ay tahay 1%, lacagta dibaajiga $500 ahi waxa ay noqoneysaa qiyaastii $5 oo dulsaar ah sannakiiba.

· Milkiilahu waxa kaliya oo uu ka goosan karaa lacagta diibaajiga wax jaban, lacagta kirada ee aan la bixin, iyo khidmadaha aad ogolaatey in aad bixiso (sida khidmada nadiifinta waxyaalaha aad wasakh kaga tagtey, khidmada furayaasha kaalumey, iwm). Milkiilahu kuguma soo dalici karo waxa “caadi ahaan madha ama rifma”.

Haddii milkiilaha gurigaagu kuu soo celinwaayo lacagtaadii dibaajiga. Waxa aad ka dacween kartaa maxkamadda heshiisiinta. Waxa aad eegtaa baalkayaga xaqiiqda ee, Debaajiga Badbaadada Ah iyo Maxkamadda Heshisiinta Dadweynaha.

Minneapolis Legal Aid – CLE MN Legal Services Coalition 2324 University Avenue W. – Suite 101B St. Paul, MN 55114

Ha isticmaalin warqadaan xogta haddii ay ka weyn tahay hal sanno. Noo soo qor marka aad dooneysid waraaqaha casriyeysan, liiska warqadda xogta, ama qaababka kale. Waraaqaha Xogta ma u aha jawaab dhameystiran arrimaha sharcigai. U tak qareen si aad u heshid la-talin